PYXIDA%20MAGAZINE%20%202%20creat%20LOGO%

Η κατάθλιψη στην εφηβική ηλικία

Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας πάνω από το 20% των παιδιών και των εφήβων ανά τον κόσμο παρουσιάζει προβλήματα ψυχικής υγείας. Η κατάθλιψη εκδηλώνεται συχνά στην εφηβεία και σχετίζεται με ψυχοκοινωνική βλάβη.

Ερευνητικές μελέτες δείχνουν ότι το 5% περίπου των εφήβων πάσχει από κάποια καταθλιπτική διαταραχή. Συχνά, παρατηρούνται διαφορές στη συχνότητα εμφάνισης και στη σοβαρότητα των συμπτωμάτων της κατάθλιψης ανάμεσα στα δύο φύλα. Τα κορίτσια φαίνεται να είναι πιο επιρρεπή και ευάλωτα στην εμφάνιση των συμπτωμάτων της κατάθλιψης σε σχέση με τα αγόρια. Αυτό συμβαίνει διότι η εφηβεία είναι μία ευαίσθητη περίοδος έντονων βιοσωματικών και ψυχολογικών αλλαγών, που προκαλεί σημαντικές δυσκολίες στην επεξεργασία των αρνητικών τους συναισθημάτων σε σχέση με τα αγόρια.

Δεν υπάρχει κάποια απλή εξήγηση για τις αιτίες εμφάνισης της κατάθλιψης. Συνήθως, η αιτιολογία είναι αποτέλεσμα της αλληλεπίδρασης μεταξύ γενετικής προδιάθεσης και αντίξοων γεγονότων της ζωής. Η κατάθλιψη δεν κληρονομείται. Όμως, όταν ένας έφηβος εκτίθεται καθημερινά σε διάφορες πιέσεις, στρες ή σοβαρά γεγονότα ζωής, τότε έχει αυξημένες πιθανότητες να εμφανίσει κατάθλιψη.

Επιπλέον, υπάρχει μία σειρά περιβαλλοντικών παραγόντων που μπορεί να προκαλέσει κατάθλιψη στη διάρκεια της εφηβικής ηλικίας όπως το διαζύγιο, ο θάνατος των γονέων, οι κακές συνθήκες διαβίωσης, κάποιο σοβαρό ατύχημα και η αλλαγή γειτονιάς ή σχολείου.

Ο έφηβος θεωρείται κυκλοθυμικός, δύστροπος και προβληματισμένος. Συχνά, ενδέχεται να εκφράσει τα αρνητικά του συναισθήματα με εχθρότητα και επιθετικότητα απέναντι σε όσους προσπαθούν να τον βοηθήσουν. Λόγω της παραπάνω εικόνας που έχει σχηματιστεί στην συνείδηση της κοινωνίας για τον έφηβο, σπάνια γίνεται αντιληπτό ότι πάσχει από κατάθλιψη. Αυτό συμβαίνει επειδή οι ενήλικες δυσκολεύονται να φανταστούν πως τα παιδιά και οι έφηβοι είναι δυνατόν να υποφέρουν από κατάθλιψη όπως οι ενήλικες και επειδή οι έφηβοι συχνά εκφράζουν το πρόβλημά τους με διαφορετικό τρόπο απ’ ότι οι ενήλικες. Μπορεί να μην υπάρχει σαφής διαχωριστική γραμμή ανάμεσα στη «φυσιολογική κυκλοθυμία» της εφηβείας και στην κατάθλιψη, αλλά υπάρχουν ορισμένες ενδείξεις της κατάθλιψης που οι γονείς και οι εκπαιδευτικοί μπορεί να αναγνωρίσουν στους εφήβους όπως:

Αλλαγές στη διάθεση και στη συμπεριφορά

Οι έφηβοι με κατάθλιψη μπορεί να παρουσιάσουν αυξημένη κινητική δραστηριότητα και διέγερση ή αντίθετα υποτονική διάθεση που συνοδεύεται πολλές φορές από ξεσπάσματα θυμού, έντονο εκνευρισμό, ανησυχία και κλάματα. Οι έφηβοι προτιμούν να αποσύρονται και απομονώνονται από το κοινωνικό περιβάλλον τους. Ενδέχεται να εκφράσουν τη λύπη τους με επιθετική συμπεριφορά ή και να οδηγηθούν και στην κατάχρηση αλκοόλ και ναρκωτικών ουσιών.

Εκνευρισμός και οργή

Οι έφηβοι που πάσχουν από κατάθλιψη δεν δυσφορούν απλώς, αλλά είναι εξαιρετικά συχνά εκνευρισμένοι και θυμωμένοι. Ο εκνευρισμός και η οργή του λαμβάνει έντονες εκδηλώσεις μέσα στην οικογένεια.

Υπερβολικές ανησυχίες και φοβίες

Οι έφηβοι με κατάθλιψη έχουν πάρα πολύ άγχος και ανησυχίες. Μπορεί, για παράδειγμα, να ανησυχούν ότι κάτι κακό θα συμβεί στους γονείς τους με αποτέλεσμα να φοβούνται να κοιμηθούν το βράδυ, ώσπου να γυρίσουν και οι δύο γονείς στο σπίτι. Επίσης, η αγωνία για την εξωτερική τους εμφάνιση και η γνώμη των άλλων για αυτούς μπορεί να εμποδίζουν τον έφηβο να συμμετέχει στην κοινωνική ζωή, με αποτέλεσμα να αυξάνεται ο κίνδυνος εμφάνισης κατάθλιψης.

Χαμηλές επιδόσεις στο σχολείο

Οι έφηβοι με κατάθλιψη δυσκολεύονται πολύ να συγκεντρωθούν σε δραστηριότητες που απαιτούν διαρκή πνευματική προσπάθεια. Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε πτώση των ακαδημαϊκών τους επιδόσεων και πολλές φορές ακόμα και παραίτηση από τα σχολικά τους καθήκοντα.

Μικροί και μεγάλοι πόνοι

Οι έφηβοι με κατάθλιψη παρουσιάζουν σωματικά συμπτώματα, όπως πονοκεφάλους, ναυτία και πόνο στο στομάχι, γεγονός που τους πλημμυρίζει ανησυχία μήπως πάσχουν στην πραγματικότητα από κάποια καθαρά σωματική ασθένεια.

Ιδέες αυτοκτονίας

Στους εφήβους με κατάθλιψη οι σκέψεις αυτοκτονίας ενδέχεται να τους απασχολούν συνέχεια και να κατακλύζουν διαρκώς το μυαλό τους.

Αυτοκαταστροφική συμπεριφορά

Η αυτοκαταστροφική συμπεριφορά, όπως η λήψη υπερβολικής δόσης χαπιών ή οι τραυματισμοί στους καρπούς και τα μπράτσα, συναντάται πολύ συχνά στους εφήβους με κατάθλιψη και αποτελεί ένδειξη κατάθλιψης τόσο στην ενήλικη φάση της ζωής όσο και στην εφηβεία.

Αρνητική αυτοαξιολόγηση

Επίσης, οι έφηβοι με κατάθλιψη συχνά κάνουν αρνητική αξιολόγηση του εαυτού τους, έχουν χαμηλή αυτοεκτίμηση. Πολλές φορές παραπονιούνται για υπερβολική κόπωση και απώλεια της ενέργειάς τους.

Η κατάθλιψη, επομένως, είναι μία διαταραχή, η οποία λόγω της φύσης της δεν γίνεται εύκολα αντιληπτή στους εφήβους. Για το λόγο αυτό, μόνο ένας περιορισμένος αριθμός εφήβων με κατάθλιψη εντάσσονται σε κάποιο πρόγραμμα θεραπευτικής αντιμετώπισης.

Συνεπώς, θα ήταν ωφέλιμο όταν οι γονείς παρατηρήσουν ότι το παιδί τους παρουσιάζει ορισμένες από τις παραπάνω ενδείξεις της κατάθλιψης, να απευθυνθούν σε έναν επαγγελματία ψυχική υγείας. Συνεργαζόμενοι μαζί του θα καταλάβουν τη φύση της κατάθλιψης του παιδιού τους, θα μάθουν να διαχειρίζονται καλύτερα τα δικά τους προβλήματα, προκειμένου να είναι σε θέση να βοηθήσουν το παιδί τους πιο αποτελεσματικά.


ΜΑΡΙΑ ΓΟΥΖΙΟΥ

Κοινωνική Λειτουργός

Βιβλιογραφία:

· Λαζαράτου, Ε., Αναγνωστόπουλος, Δ.Κ. (2001). Εφηβεία και κατάθλιψη. Αρχεία Ελληνικής Ιατρικής, τευχ.18 (5), σσ.466-474.

· Τσιάντης, Γ. (2001). Κατάθλιψη και απόπειρες αυτοκτονίας σε παιδιά και εφήβους. Στο Γ. Τσιάντη (Επιμ.) Εισαγωγή στην Παιδοψυχιατρική. Αθήνα, Καστανιώτης, σσ.105-132.