PYXIDA%20MAGAZINE%20%202%20creat%20LOGO%

Σχολικός εκφοβισμός


Ο σχολικός εκφοβισμός ή όπως είναι ευρύτερα γνωστό με την αγγλική ορολογία, το «bullying» αποτελεί ένα φαινόμενο που εκδηλώνεται μεταξύ παιδιών και εφήβων.Το «bullying» συνιστά ένα τεράστιο κεφάλαιο στην σύγχρονη κοινωνική δομή που αφορά τη ζωή των παιδιών στο σχολείο και κυρίως στις ώρες εκτός εκπαιδευτικής διδασκαλίας (π.χ

διάλειμμα). Είναι βασικό να αναφερθούμε στο τι ακριβώς ορίζεται ως σχολικός εκφοβισμό, στα χαρακτηριστικά των παιδιών-θυμάτων αλλά και των θυτών και στους λόγους που οδηγούν σε αυτές τις συμπεριφορές.


Τί είναι ο σχολικός εκφοβισμός;

Ο όρος σχολικός εκφοβισμός, περιλαμβάνει όλες τις μορφές βίας που παρατηρούνται μεταξύ ενηλίκων και κάποιες επιπλέον που σχετίζονται με την ηλικία των εμπλεκομένων (π.χ. κοροϊδίες, «καψόνια» κλπ).Στόχος του εκφοβιστή, που ως επί το πλείστον είναι συνομήλικος ή λίγο μεγαλύτερος του θύματος, είναι να προκαλέσει πόνο και αναστάτωση στο άτομο που δέχεται τον εκφοβισμό και χαρακτηρίζεται από επαναλαμβανόμενες πράξεις βίας προς ένα άτομο. Αν και ο συνηθέστερος χώρος έκφρασης αυτών των μορφών βίας είναι τα σχολεία, το φαινόμενο μπορεί να εκφραστεί όπου υπάρχουν πολλά συγκεντρωμένα παιδιά ή έφηβοι (π.χ. παιδική χαρά, κατασκήνωση κλπ).


Πώς εκδηλώνεται;

Με σωματική βία (σπρωξίματα, μπουνιές κλπ), λεκτική και συναισθηματική βία (κοροϊδίες, εκβιασμοί, διασπορά φημών κλπ) σεξουαλική βία (αγγίγματα, απειλές, προσβολές κ.α.), ηλεκτρονική βία που συχνά συνδέεται με την σεξουαλική (χρήση των ηλεκτρονικών μέσων για τον εκφοβισμό του θύματος).

Όλες αυτές οι μορφές εκφοβισμού, βίας και παρενόχλησης, κάνουν δυσλειτουργική τη ζωή των παιδιών, ενώ σε κάποιες περιπτώσεις μπορεί να καταλήξουν ακόμη και στο θάνατο, με κυριότερη, την αυτοχειρία των θυμάτων κάτω από το βάρος της ψυχολογικής πίεσης και του ψυχικού πόνου.


Γιατί συμβαίνει;

Οι λόγοι για τους οποίους τα παιδιά και οι έφηβοι μπορεί να εκδηλώνουν εκφοβιστική συμπεριφορά απέναντι σε συνομηλίκους τους μπορεί να είναι πολλοί. Οι σημαντικότεροι όμως, στους οποίους και θα εστιάσουμε, φαίνεται να είναι η μίμηση λανθασμένων προτύπων, η ανεπαρκής διαπαιδαγώγηση, από το σπίτι και το σχολείο και η χαμηλή αυτο εκτίμηση που μπορεί να προέρχεται από τη θυματοποίηση του θύτη σε κάποιον άλλο χώρο. Αξίζει επίσης να προσθέσουμε ότι, παλαιότερα, συμπεριφορές που σήμερα θεωρούμε ότι εντάσσονται στον σχολικό εκφοβισμό θεωρούνταν αθώα παιχνίδια μεταξύ των μαθητών. Μάλιστα πολλοί θεωρούσαν ότι αποτελούν χρήσιμο τρόπο διαπαιδαγώγησης των νέων για τις ανταγωνιστικές συνθήκες που θα αντιμετωπίσουν αργότερα, όταν θα ενταχθούν στην κοινωνία. Ωστόσο, τα τελευταία χρόνια, το φαινόμενο έχει καταστεί εμφανές και στα ελληνικά σχολεία και μάλιστα σε μορφές που δεν επιτρέπουν παρερμηνείες του ως παιχνίδι. Η βία στην οποιαδήποτε μορφή της, ακόμη και σε μορφές που ίσως δεν φαίνονται σοκαρίστηκες ή επικίνδυνες (π.χ. πειράγματα), δεν δυναμώνει τα παιδιά και τους νέους και δεν τους προετοιμάζει ώστε να αντεπεξέλθουν στις δυσκολίες της ενήλικης ζωής. Αντίστοιχα και σε ό,τι αφορά τα παιδιά και τους εφήβους θύτες, η αδιαφορία απέναντι σε τέτοιου είδους συμπεριφορές, λειτουργεί ως ενθάρρυνση με αποτέλεσμα να συνεχίσουν και στο μέλλον της ζωής τους να αναπτύσσουν μία βίαια, αντικοινωνική και περιθωριακή συμπεριφορά. Επομένως, τόσο από την πλευρά του θύτη, όσο και από την πλευρά του θύματος του σχολικού εκφοβισμού, το φαινόμενο αυτό είναι ικανό να προκαλέσει, αποκλειστικά και μόνο, δυσκολίες και δεν βοηθάει κανέναν από όσους συμμετέχουν σε αυτό. Επιπλέον, πρόκειται για ένα φαινόμενο που δημιουργεί προβλήματα ακόμη και σε όσους δεν λαμβάνουν άμεσα μέρος σε αυτό και απλώς παρακολουθούν τις βίαιες ενέργειες.


Τα παιδιά θύτες

Οι μαθητές που εκφοβίζουν συνομηλίκους τους κατά κανόνα αισθάνονται ένταση, θυμό και έχουν αισθήματα κατωτερότητας. Ο στόχος τους είναι να εκτονώσουν αυτή την ένταση και να νιώσουν ότι αξίζουν κάτι παραπάνω. Αυτά τα άτομα είναι παιδιά που αναζητούν την προσοχή και έχουν την ανάγκη να λάβουν αγάπη. Ως δικαιολογίες για τη συμπεριφορά τους προβάλλουν ότι το παιδί ή ο έφηβος-στόχος έχει κάποια ορισμένα χαρακτηριστικά (π.χ. φοράει σιδεράκια ή είναι υπέρβαρος). Παρατηρείται επίσης ότι, οι θύτες «δημιουργούν» το θύμα τους, καθώς συχνά βρίσκουν αιτίες για να το κοροϊδέψουν και να του επιτεθούν. Σε κάθε περίπτωση, όμως, ισχυρίζονται ότι το θύμα τους προκάλεσε, επομένως αυτό έχει την ευθύνη για το τι ακολούθησε. Ο λόγος που χρησιμοποιούν την δικαιολογία αυτή πιθανώς έχει να κάνει με το ότι την ακούν από τους μεγαλύτερους-π.χ. από τους γονείς τους - όταν συμπεριφέρονται άσχημα ή ακόμη και κακοποιητικά, είτε ο ένας στον άλλο είτε στα παιδιά. Στο σημείο αυτό, φαίνεται ότι σημαντικό ρόλο διαδραματίζει η μίμηση του προτύπου των γονέων.


Τα παιδιά θύματα

Στόχοι εκφοβιστών γίνονται παιδιά και έφηβοι που είναι συνήθως συναισθηματικά ευάλωτοι, αναστατώνονται από τα σχόλια ή τις επιθετικές πράξεις, αλλά δεν αντεπιτίθενται εύκολα και κυρίως δεν αναζητούν βοήθεια. Ειδικά στην εφηβεία, εκείνο που διευκολύνει την εκδήλωση του σχολικού εκφοβισμού, είναι το να διαφέρει κάποιος από τους συνομηλίκους του. Επίσης, αξίζει να τονιστεί, πως θύματα στο σχολείο γίνονται και παιδιά που έχουν κακοποιηθεί ή παραμεληθεί στο οικογενειακό τους περιβάλλον, όπως και παιδιά που μεγαλώνουν σε ένα υπερπροστατευτικό περιβάλλον. Επιπρόσθετα, θύματα εκφοβισμού μπορεί να αποτελέσουν ακόμα τα άτομα με ειδικές ανάγκες, οι πολύ καλοί μαθητές και τα παιδιά με ιδιαίτερα ταλέντα. Στις περιπτώσεις αυτές, παρατηρούνται κάποια χαρακτηριστικά που τα ξεχωρίζουν από τους πολλούς και που ενδέχεται να «ενοχλούν» τους δράστες.


Πώς αντιμετωπίζεται;

Η αντιμετώπιση του σχολικού εκφοβισμού, είναι πολυεπίπεδη και χρειάζεται τη συνεργασία των σχολικών αρχών και των γονέων. Ωστόσο, το πρώτο βήμα στην αντιμετώπιση του εκφοβισμού είναι να καταφέρει το παιδί-θύμα να μιλήσει σε κάποιον μεγαλύτερο και να ζητήσει βοήθεια (πχ δάσκαλο, γονέα, ακόμη και συμμαθητή ή φίλο), ώστε να αποβάλλει το αίσθημα του φόβου, που γιγαντώνεται κυρίως από τις απειλές του θύτη (π.χ.«αν το πεις, θα πάθεις χειρότερα»). Στη συνέχεια, είναι σημαντικό οι γονείς να πάρουν θέση, να ακούσουν και να πιστέψουν το παιδί. Ακόμα, συνιστάται θέμα μείζονος σημασίας να υπάρχει άρτια συνεργασία ανάμεσα στο σχολείο και τους γονείς για τον εντοπισμό του φαινομένου και από την πλευρά του θύτη. Η μέθοδος της τιμωρία ή του αποκλεισμού του παιδιού-θύτη, δεν συμβάλλει στην αντιμετώπιση παρά τείνει να απομονώνει περισσότερο το παιδί, με αποτέλεσμα την ακόμη μεγαλύτερη ανάγκη του να τραβήξει την προσοχή και να νιώσει «δυνατό».

Σημαντικότερο όλων όμως, φαίνεται να είναι η άμεσα «αποκατάσταση» της αυτοπεποίθησης του παιδιού και η «ενδυνάμωσή» της πάνω σε βάσεις επικοινωνίας, οριοθέτησης και εμπιστοσύνης, ώστε το παιδί να καταλάβει πως δεν είναι μόνο του και πως, είτε είναι ο θύτης είτε το θύμα, ο πόνος που δέχεται ή προκαλεί είναι υπολογίσιμος και αντιμετωπίζεται.


ΝΙΚΟΛΕΤΤΑ ΛΥΜΠΕΡΟΠΟΥΛΟΥ

Ψυχολόγος MSc Ψυχοθεραπεύτρια