PYXIDA%20MAGAZINE%20%202%20creat%20LOGO%

O περιοδικός πίνακας, ο MENDELEEV και το όνειρο


  • Με ρώτησε κάποτε, στο τέλος της σχολικής χρονιάς, ο καθηγητής μου στην Χημεία:

  • Ποιο ήταν το αγαπημένο σου κεφάλαιο φέτος;

  • Και του απάντησα χωρίς δεύτερη σκέψη:

  • Μα φυσικά ο Περιοδικός Πίνακας κύριε..

  • Γιατί διάλεξες αυτό;

  • Γιατί μου αρέσουν τα όνειρα. Και πιο πολύ, αυτά που βγαίνουν αληθινά...” Είχα μάθει μια ιστορία για τον Περιοδικό Πίνακα και με είχε ενθουσιάσει. Η ιστορία έλεγε πώς τον πρώτο Περιοδικό Πίνακα τον δημιούργησε ο Ρώσος Χημικός Μεντελέγιεφ, αφού πρώτα είχε δει ένα όνειρο.

Ας ταξιδέψουμε μαζί πίσω στον χρόνο... κάπου γύρω στο 1869, τότε που ο Μεντελέγιεφ έκανε πραγματικότητα ένα όνειρο και δημιούργησε ένα από τα μεγαλύτερα εργαλεία της Χημείας, τον Περιοδικό Πίνακα των Χημικών Στοιχείων, που αποτελεί το ορόσημο μετά από το οποίο η Χημεία θεωρείται ότι ενηλικιώθηκε πλέον ως επιστήμη.

Ο Μεντελέγιεφ είχε διοριστεί καθηγητής Χημείας στο Πανεπιστήμιο της Αγίας Πετρούπολης. Εκείνη την εποχή, λίγο πριν το 1870, για να γράψει ένα βιβλίο με θέμα κάποια ομάδα χημικών στοιχείων, έπρεπε να βρει έναν τρόπο ώστε να ταξινομήσει τα χημικά στοιχεία με παρόμοιες ιδιότητες και αναρωτιόταν ποιος ήταν ο ρόλος του ατομικού τους αριθμού.


Είχαν ανακαλυφθεί αρκετά χημικά στοιχεία μέχρι τότε, γύρω στα 60, και το θέμα της ταξινόμησής τους είχε απασχολήσει αρκετούς επιστήμονες, όμως δεν είχε καταλήξει κάποιος σε έναν ικανοποιητικό και σωστό τρόπο.


Ο Μεντελέγιεφ κάθισε στο ακατάστατο γραφείο του μεσά στο χάος από τα βιβλία, τα μουντζουρωμένα χαρτιά και τις ακατανόητες μηχανικές κατασκευές που κατέκλυζαν τον χώρο. Με τα μαλλιά του μακριά και αχτένιστα, εργαζόταν τρεις μέρες και τρεις νύχτες πάνω σε αυτό, άρχισε να ανασκαλεύει τις εγκυκλοπαιδικές γνώσεις του για τα χημικά στοιχεία ψάχνοντας να βρει κάποιο πρότυπο για τις ιδιότητες, το οποίο θα μπορούσε να συνδέει τις ομάδες των στοιχείων με παρόμοιες ιδιότητες.


Δεν είχε όμως πολύ χρόνο, εκείνο το απόγευμα έπρεπε να κάνει ένα μεγάλο ταξίδι στην εξοχή, περίπου 400 χιλιόμετρα νοτιοανατολικά της Αγίας Πετρούπολης. Έξω απο το σπίτι του, ένα έλκυθρο, που το έσερνε ένα άλογο, περίμενε στον χιονισμένο δρόμο για να τον πάει στον Σιδηροδρομικό Σταθμό, το ξύλινο ταξιδιωτικό μπαούλο του ήταν έτοιμο και τον περίμενε δίπλα στην εξώπορτα. Έπρεπε να διακόψει αυτό που έκανε και θα συνέχιζε όταν επέστρεφε. Όμως δεν διέκοψε. Δεν σηκώθηκε από το γραφείο του, παρά την αυξανόμενη εξάντλησή του, ήξερε ότι δεν μπορούσε πλέον να διακόψει. Η ώρα είχε περάσει και καθώς τα κουδουνάκια του έλκυθρου ηχούσαν όλο και πιο απόμακρα μέσα στη σιωπή του χιονοσκέπαστου τοπίου, γέρνει το κεφάλι του επάνω στο γραφείο. Σχεδόν αμέσως αποκοιμήθηκε και είδε ένα όνειρο.

Στο όνειρό του είχε ήδη πάρει το τρένο για την εξοχή και καθόταν σε μία θέση δίπλα στο παράθυρο. Για να περάσει η ώρα, σκέφτηκε να παίξει το αγαπημένο του παιχνίδι με την τράπουλα, την πασιέτζα. Έτσι όπως έριχνε τα φύλλα και σχηματιζόταν η πασιέτζα, παρατήρησε ότι τα φύλλα πρέπει να τοποθετηθούν κατά χρώμα και κατά αύξουσα αριθμητική σειρά. Ξαφνικά τα φύλλα μεταμορφώνονταν μπροστά του σε χημικά στοιχεία. Παρατήρησε τότε την ομοιότητα μεταξύ των στοιχείων και της πασιέτζας.


Ξυπνώντας, ήξερε πως στην πραγματικότητα το τρένο το είχε χάσει, όμως βρισκόταν στα πρόθυρα μιας μεγάλης ανακάλυψης. Όπως και τα χαρτιά είχαν ίδιο χρώμα έτσι και τα χημικά στοιχεία έπρεπε να τοποθετηθούν σε ομάδες με παρόμοιες ιδιότητες με τα στοιχεία κάθε ομάδας ταξινομημένα σε μια γραμμή σε αντιστοιχία με τον ατομικό τους αριθμό. Συνειδητοποίησε τότε ότι οι ιδιότητές τους επαναλαμβάνονται ανά περιοδικά διαστήματα.

Για τον λόγο αυτό, ονόμασε την ανακάλυψή του


Περιοδικό Πίνακα των Στοιχείων.

Ο Μεντελέγιεφ είχε την οξυδέρκεια να αφήσει κενές θέσεις στον πίνακά του για τα στοιχεία που δεν είχαν ανακαλυφθεί ακόμα και να περιγράψει ικανοποιητικά τις ιδιότητες των χημικών στοιχείων που έλειπαν.

Το 1955 ανακαλύφθηκε το εκατοστό πρώτο στοιχείο και κατέλαβε την αρμόζουσα θέση του στον Περιοδικό Πίνακα. Ονομάστκε δε μεντελέβιο (Μd), σε αναγνώριση του μεγαλειώδους επιτεύγματος του Μεντελέγιεφ. Σε αντιστοιχία προς τον άνθρωπο του οποίου το όνομα φέρει, είναι ένα ασταθές στοιχείο, με μια τάση προς αυθόρμητη πυρηνική σχάση.

Ο Μεντελέγιεφ είχε ένα όνειρο, του έδωσε ζωή και το έκανε πραγματικότητα.

Η ιστορία είναι βασισμένη στο βιβλίο του Paul Strathern, “Το όνειρο του Μεντελέγιεφ”


ΦΩΤΕΙΝΗ ΤΣΙΛΙΒΗ

Καθηγήτρια Χημείας